16de-eeuws priesterkleed inspireerde Bloemaert

Kazuifel, detail
Kazuifel, detail

Recent werd ontdekt dat een 16de-eeuws kazuifel als inspiratie heeft gediend voor de Utrechtse kunstenaar Abraham Bloemaert (1566-1651). De kazuifel – een opperkleed dat een priester tijdens de mis draagt – komt qua kleur- en stofpatroon exact overeen met de koormantel op twee schilderijen van Bloemaert. Blikvanger op deze schilderijen, beide uit 1624 en voorstellende de aanbidding van de drie koningen, is de goudbrokaten mantel van de oude koning Melchior die in aanbidding knielt voor het kindje Jezus. Beide schilderijen zijn hoogtepunten in de tentoonstelling Het Bloemaert-effect. De kazuifel is aan de tentoonstelling toegevoegd en is nog tot en met 5 februari 2012 te zien.

Abraham Bloemaert, Aanbidding van de drie koningen, Musée de Peinture et Sculpture, Grenoble
Abraham Bloemaert, Aanbidding van de drie koningen, Musée de Peinture et Sculpture, Grenoble

Zeldzame ontdekking

Henri Defoer, oud-directeur van Museum Catharijneconvent, ontdekte de kazuifel in oud-katholiek kunstbezit. Een dergelijke overeenkomst tussen een geschilderde stof op een schilderij en historisch textiel is erg zeldzaam. Textiel is namelijk erg fragiel en is eeuwenlang gebruikt in religieuze diensten. Deze 16de-eeuwse kazuifel is echter in uitstekende conditie.

Kazuifel uit goudbrokaat

Een kazuifel is een religieus kledingstuk zonder mouwen dat door de priester wordt gedragen tijdens het opdragen van de mis. Deze 16de-eeuwse kazuifel is gemaakt uit een goudbrokaten stof, die is versierd met een roodfluwelen granaatappelpatroon. De granaatappel wordt in de christelijke symboliek gebruikt voor de opstanding van Christus. Naast het luxueuze stofgebruik werd de kazuifel aan de voorzijde versierd met goudkleurige stroken en geborduurde religieuze taferelen.

16de-eeuws kazuifel, collectie Oud-Katholiek bezit
16de-eeuws kazuifel, collectie Oud-Katholiek bezit

Dergelijke stoffen waren vanwege de kostbaarheid van het materiaal en het arbeidsintensieve productieproces enkel in bezit van religieuze instellingen en rijke families. Het is dus onwaarschijnlijk dat Bloemaert zelf over deze goudbrokaten stof beschikte, maar hij kan er wel tekeningen van hebben gemaakt die hij later gebruikte voor zijn schilderijen.

Een geliefd motief

Blijkbaar maakte de luxueuze stof indruk op Bloemaert, want hij verwerkte het patroon van de stof in minstens drie grote schilderijen. Het derde schilderij is het altaarstuk met De vier kerkvaders, dat in Museum Catharijneconvent is te zien. Mogelijk had Bloemaert een mal ter beschikking met de tekening van het stofpatroon, die hij tussen 1624 en 1632 telkens opnieuw gebruikte om de stofweergave van de mantels op zijn schilderijen realistisch uit te voeren.

 

Abraham Bloemaert, de aanbidding van de drie koningen, 1624
Abraham Bloemaert, de aanbidding van de drie koningen, 1624

? Uitloggen

Inloggen

Mijn laatst bekeken objecten