Zigzagstoel

Zigzagstoel (ca. 1932)

Gerard A. van de Groenekan (uitvoerder), Gerrit Thomas Rietveld (ontwerper). Vurenhout. Schenking + 1991 (bruikleen sinds 1988).

Tags van gebruikers

Er zijn nog geen tags toegevoegd

i

Toelichting

Rietveld wilde een stoel maken uit één plaat materiaal, die als een lijn in de ruimte zou staan. Rietveld zag het ontwerp zelf als een "constructief grapje". Later werd de stoel gezien als het zuiverste voorbeeld van de synthese tussen vorm, functie en constructie in het oeuvre van Rietveld. Het klassieke model van de zigzagstoel ontstond pas na een aantal experimenten in diverse materialen. Pogingen om het ontwerp uit fiber, stalen buis, multiplex en plaatstaal te maken, mislukten. Uiteindelijk bleek de uitvoering van vier houten Bruijnzeelkastplanken het makkelijkste en het sterkste te zijn.<BR>De stoel is eerst door Gerard van de Groenekan in serie vervaardigd, later door Metz &amp; Co. Dit exemplaar is door Van de Groenekan gemaakt voor het Rietveld Schröderhuis. Het hout is gelakt met een wit pigment, zodat de structuur van het hout beter zichtbaar werd.
<SPAN lang=N>Rietveld zei over deze stoel dat hij "… als het ware een schotje in de ruimte is en de ruimte ongeschonden laat. Het is geen stoel, maar een constructief grapje. Ik noemde het altijd het zigzagje." Zoals wel vaker lijkt Rietveld zichzelf niet al te serieus te nemen, want een grapje is dit ontwerp zeker niet. De zigzagstoel is na de rood-blauwe stoel Rietvelds meest bekende ontwerp en daar is alle reden voor. Ruimte is essentieel in zijn werk, zowel in zijn architectonische ontwerpen als in zijn meubelen. In 1919 noemt hij dit al bij zijn toelichting op de lattenleunstoel, de ongekleurde voorganger van de rood-blauwe stoel. De zigzagstoel past in een internationale trend van stoelen die in de ruimte lijken te zweven, omdat ze niet op vier poten staan. De eerste en de bekendste van deze zogenoemde <I>Freizwinger</I> is de achterpootloze stoel van Mart Stam uit 1926, die later door de firma Thonet in productie is genomen.<BR> <P dir=ltr align=left>Bovendien maakt de zigzagstoel deel uit van Rietvelds pogingen een stoel machinaal uit één plaat materiaal te maken. Dat zou de kosten aanzienlijk verminderen. Rietveld heeft lang aan het ontwerp van de zigzagstoel gesleuteld. Voor de vorm van de zigzagstoel heeft hij waarschijnlijk gekeken naar een ontwerp van de Duitse gebroeders Rasch die in 1926 als eersten een dergelijk model publiceerden. Hij probeerde verschillende materialen uit en maakte prototypen van onder andere fiber, multiplex en metalen buis. Constructief bleken ze allemaal te zwak. Een constructie van vier houten Bruynzeelplanken aan elkaar bevestigd met een traditionele zwaluwstaartverbinding en versterkt met schroeven voldeed wel. In deze uitvoering is de stoel geproduceerd door Gerard van de Groenekan, Metz &amp; Co en wordt hij tegenwoordig door de Italiaanse meubelfabrikant Cassina vervaardigd.</P><BR> <P dir=ltr align=left>Na 1933 bedacht Rietveld nog allerlei varianten op het model: zigzagstoelen met armleuningen, met ronde gaten in de rugleuning, met een naar achter hellend rugvlak enz. Het ‘schotje in de ruimte’ verliest door zulke toevoegingen wel aan zeggingskracht. Het hier afgebeelde exemplaar is afkomstig uit het Schröderhuis en bijzonder door de afwerking. </P><BR> <P dir=ltr align=left>Het hout is met wit krijt ingewreven en daarna met een transparante vernis afgelakt. De nerven blijven daardoor zichtbaar en het oppervlak krijgt een lichte pastel hout tint. Daardoor lijkt het voorwerp visueel minder zwaar.</P></SPAN>

Details

Inventarisnummer
26101
Soort object
Stoel, zigzagstoel
Afmetingen
hoogte 74.8 cm, breedte 37.4 cm, diepte 41 cm
Opschriften en merken

Brandmerk ? brandmerk G.A. van de Groenekan

Sets

Dit object was te zien op deze tentoonstelling in het Centraal Museum:

Sets met dit object (5)

Makers

Naam
Gerard A. van de Groenekan
Geboorteplaats
Utrecht
Geboortedatum
1904-04-05
Sterfplaats
De Bilt
Sterfdatum
1994-08-01
Lees meer
https://rkd.nl/explore/artists/87936

Naam
Gerrit Thomas Rietveld
Geboorteplaats
Utrecht
Geboortedatum
1888-06-24
Sterfplaats
Utrecht
Sterfdatum
1964-06-25
Lees meer
https://rkd.nl/explore/artists/66880

Documentatie

Literatuur (42)

  • [artikel in Goed Wonen 4 (1951), nr. 11, zigzagstoel]
  • Het atelier van Charley Toorop, N.J. Brederoo
  • Bij het werk van architect G. Rietveld Sr., 70 jaar, Cor Mus
  • A Century of Chair Design, Frank Russell (ed.)
  • Delta autumn, zigzagstoel
  • Dit is het Centraal Museum!, teksten Ninke Bloemberg ... [et al.] ; eindred. Liesbeth M. Helmus, Hans Schopping (Utrecht, 2012)
  • Eredoctoraat voor architect Rietveld, Cor Mus
  • The furniture collection Stedelijk Museum Amsterdam : 1850-2000 : from Michael Thonet to Marcel Wanders, Luca Dosi Delfini ; with contr. by Jan van Adrichem ...[et al.] ; ed. Jan van Adrichem, Ingeborg de Roode (Rotterdam Amsterdam, 2004)
  • Furniture Design bij Architects, Marian Page (London, 1980)
  • Furniture journal, Rietveld, Scott Burton
  • Genesis van een compositie, B. Majorick (z.j.)
  • Gerrit Rietveld : Bouwmeester van een Nieuwe Tijd, H. Schaafsma (Utrecht, 1959)
  • Gerrit Thomas Rietveld, ed. by Yuko Hashimoto ... [et al.; met een bijdr. van Ida van Zijl] (Tokyo, 2004)
  • Gesprek over 'Schoonheid in huis en hof'
  • G. Rietveld : twee stoelen en een tafel
  • G. Th. Rietveld, Buffinga, A (Amsterdam, 1971)
  • Hedendaags meubel
  • I Maestri van Cassina
  • I Mobili di Gerrit Thomas Rietveld, Baroni, Daniele (Milaan, 1977)
  • Het meubel en het interieur, H. Baaren. E.G.C. Schubad (1950)
  • Model Makers, Robert Melville
  • The modern chair: 1850 to today = La siège moderne de 1850 à aujourd'hui = Das moderne Sitzmöbel van 1850 bis heute, Gilbert Frey (Teufen, 1970)
  • The modern chair : classics in production, Clement Meadmore (London, 1974)
  • Nogmaals: G. Rietveld, Cor Mus
  • Ons Huis 16 (1958) 8, zigzagstoel
  • Ottagono, 1972, zigzagstoel
  • Rietveld, tekst en samenst. cat = text and comp. cat Haro Plantenga (Amsterdam, 1977)
  • Rietveld 1888-1964 : een biografie, Frits Bless (Amsterdam Baarn, 1982)
  • Rietveld (art. uit 1967), Grete Jalk
  • Rietveld meubels om zelf te maken = How to construct Rietveld Furniture, Peter Drijver. Johannes Niemeyer (Delft, 1986)
  • Rietveld (Sele Arte)
  • Rietveld : themanummer Forum
  • Rietveld und seine Stühle, W. Sandberg
  • Sitzgeist. Over het ontstaan van de zigzagstoel, Marijke Küper Mart van Schijndel
  • Stoelen (Delft, 1980)
  • Tornano due sedie di Gerrit Rietveld
  • Twentieth century furniture, Philippe Garner. Philippe Garner (Oxford, 1980)
  • De Utrechtse Parade 1495-1995 : van Van Scorel tot Rietveld en Koch, red. Renger de Bruin, Jos de Meyere, Suzanne de Sitter. teksten Hanneke Adriaans, Marja Bosma, Renger de Bruin, Roman Koot, Jos de Meyere, Ida van Zijl (Utrecht, 1994)
  • Vijftig jaar zitten (Amsterdam, 1966)
  • Het werk van architect G. Rietveld, Cor Mus
  • Wonen, gisteren, vandaag, J. Hardy. B. Majorick. D. van Sliedregt (Amsterdam, 1957)
  • Woonschuit ontworpen en bewoond door een graficus

Tentoonstellingen (1)

  • Rietveld en Van Baarencollectie, Centraal Museum, Utrecht, 2015

Meer

Meer over hetzelfde onderwerp

? Uitloggen

Inloggen

Mijn laatst bekeken objecten